ഇടുക്കി വലുതാണ്, കുത്തനെയാണ്, കടന്നുപോകാൻ സമയമെടുക്കും — 4,000 km²-ലേറെ മലകൾ, വിരലിലെണ്ണാവുന്ന പ്രധാന റോഡുകൾ മാത്രം. നല്ലൊരു യാത്രയുടെ രഹസ്യം എല്ലാം കാണാൻ ശ്രമിക്കാതിരിക്കലാണ്. അത്യാവശ്യം അറിയേണ്ടതെല്ലാം ഈ ഗൈഡിലുണ്ട്: ജില്ലയുടെ കിടപ്പ്, എത്ര നാൾ തങ്ങണം, എവിടെ താവളമാക്കണം, എന്തു കഴിക്കണം, എന്തു വാങ്ങണം, യാത്രയെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന പ്രായോഗിക വിവരങ്ങൾ.
ഇടുക്കി ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വിശദാംശങ്ങൾ |
|---|---|
| സ്ഥാനം | ഇന്ത്യയിൽ, മധ്യകേരളത്തിലെ പശ്ചിമഘട്ടം; കിഴക്ക് തമിഴ്‌നാടുമായി അതിർത്തി |
| ജില്ല രൂപീകരിച്ചത് | 1972 ജനുവരി 26; ആസ്ഥാനം പൈനാവ് |
| വിസ്തൃതി | 4,300 km²-ലേറെ — കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടു ജില്ലകളിലൊന്ന്; ഏതാണ്ട് പകുതിയും വനം |
| ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇടം | ആനമുടി, 2,695 m — ഹിമാലയത്തിനു തെക്ക് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി |
| പ്രധാന താവളങ്ങൾ | മൂന്നാർ (≈1,500 m), തേക്കടി / കുമളി (≈900 m), വാഗമൺ (≈1,100 m) |
| ഭാഷകൾ | മലയാളം; തോട്ടങ്ങളിലും അതിർത്തിയോടടുത്തും തമിഴ് ധാരാളമായി സംസാരിക്കും; ടൂറിസം രംഗത്ത് ഇംഗ്ലീഷും ഹിന്ദിയും |
| പേരുകേട്ടത് | തേയില, ഏലം, കുരുമുളക്, വരയാട്, പെരിയാർ കടുവാ സങ്കേതം, ജലവൈദ്യുത അണക്കെട്ടുകൾ |
| എത്തിച്ചേരാൻ | റോഡുമാർഗം മാത്രം: കൊച്ചിയിൽനിന്നോ മധുരയിൽനിന്നോ ഏകദേശം 4 മണിക്കൂർ |
ചരിത്രം ചുരുക്കത്തിൽ
ചരിത്രത്തിന്റെ ഏറിയ പങ്കും ഈ മലകൾ ജനവാസം കുറഞ്ഞ കാടായിരുന്നു; മുതുവാൻ, മന്നാൻ, പളിയൻ, ഊരാളി തുടങ്ങിയ സമുദായങ്ങളുടെ നാട് — അവർ ഇന്നും ഇവിടെയുണ്ട്. മലഞ്ചെരിവുകളിൽ കാടായി വളർന്ന സുഗന്ധവിളകൾ — എല്ലാറ്റിനുമുപരി കുരുമുളകും ഏലവും — മലബാർ തീരത്തെ തുറമുഖങ്ങളിലേക്ക് ഇറക്കിക്കൊണ്ടുപോയി, രണ്ടായിരം വർഷത്തോളം ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് കച്ചവടം ചെയ്തു.
ഇന്നു കാണുന്ന ഭൂപ്രകൃതി പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. 1877-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് തോട്ടമുടമ ജോൺ ഡാനിയൽ മൺറോ, മൂന്നാറിനു ചുറ്റുമുള്ള കണ്ണൻ ദേവൻ മലകൾ അവിടത്തെ രാജകുടുംബത്തിൽനിന്ന് പാട്ടത്തിനെടുത്തു; ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കകം സിങ്കോണയ്ക്കും കാപ്പിക്കും പിന്നെ തേയിലയ്ക്കുമായി അവ വെട്ടിത്തെളിച്ചുതുടങ്ങി. 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പെരിയാർ തടാകത്തിനു രൂപം നൽകി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കേരളത്തിലെ താഴ്‌ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്ന് കുടിയേറ്റക്കാർ കൃഷിക്കായി മല കയറി; 1960-കൾ മുതൽ സംസ്ഥാനം വമ്പൻ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പണിതു — ഇടുക്കി, ചെറുതോണി, കുളമാവ് — ജില്ലയുടെ മുഖമുദ്രയിൽ വലിയൊരു പങ്ക് അവയാണ്. 1972 ജനുവരി 26-ന് ഇടുക്കി പ്രത്യേക ജില്ലയായി.
എത്ര ദിവസം വേണം?
- രണ്ടു മുതൽ മൂന്നു ദിവസം: ഒരു താവളം മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. തേയിലയ്ക്കും കാഴ്ചകൾക്കും മൂന്നാർ, അല്ലെങ്കിൽ വന്യജീവികൾക്കും സുഗന്ധവിളകൾക്കും തേക്കടി.
- നാലു മുതൽ അഞ്ചു ദിവസം: പതിവു കൂട്ട് — മൂന്നാറിൽ രണ്ടോ മൂന്നോ രാത്രി, തേക്കടിയിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ; ഇടയ്ക്ക് ഏലമലകളിലൂടെ യാത്ര.
- ഒരാഴ്ച: വാഗമണ്ണിലോ മറയൂരിലോ ഒരു രാത്രി, കൊളുക്കുമലയിലെ സൂര്യോദയം, ഇടുക്കി ആർച്ച് ഡാമിന്റെ വ്യൂപോയിന്റുകൾ എന്നിവ കൂടി ചേർക്കാം.
എവിടെ താവളമാക്കണം
ഹോട്ടലുകളും ചെയ്യാനുള്ള കാര്യങ്ങളും ഏറ്റവുമധികമുള്ളത് മൂന്നാറിലാണ്; കാഴ്ചകൾക്കായി ടൗണിനു പുറത്തെ തോട്ടങ്ങളിൽ താമസിക്കുക. പെരിയാറിന്റെ കവാടത്തിലുള്ള, നടന്നുകാണാവുന്ന ചെറിയ പട്ടണമാണ് കുമളി; സുഗന്ധവ്യഞ്ജനക്കടകളും സായാഹ്ന കലാപരിപാടികളുമുണ്ട്. വാഗമൺ ശാന്തമാണ്; ഒന്നും കാര്യമായി ചെയ്യാതെ ഒന്നോ രണ്ടോ രാത്രി കഴിയാൻ ഏറ്റവും നല്ലത്. വിശദാംശങ്ങൾക്കും ഹോട്ടൽ നിർദേശങ്ങൾക്കും എവിടെ താമസിക്കണം എന്ന പേജ് കാണുക.
എന്തെല്ലാം കാണണം
ഈ നാലിൽനിന്ന് തുടങ്ങുക; പിന്നെ സ്ഥലങ്ങളുടെ മുഴുവൻ പട്ടിക നോക്കാം.
മൂന്നാറും തേയില മലനിരകളും മൂന്നാർ
ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ തേയില തലസ്ഥാനം
ഏകദേശം 1,500 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ മൂന്ന് മലയാറുകൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്തെ ഒരു ചെറിയ ചന്തപ്പട്ടണം; ചുറ്റും എല്ലാ ദിക്കിലും 1880-കൾ മുതൽ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ. ഹൈറേഞ്ച് കാണാൻ ഏറ്റവും പറ്റിയ താവളമാണ് മൂന്നാർ: ടീ മ്യൂസിയം, തോട്ടങ്ങളിലൂടെയുള്ള നടത്തങ്ങൾ, വ്യൂപോയിന്റുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം എന്നിവയെല്ലാം ഒരു മണിക്കൂറിനുള്ളിലെത്താം.
മൂന്നാറും തേയില മലനിരകളും ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം
വരയാടുകളും കുറിഞ്ഞിമലകളും
മൂന്നാറിനു വടക്ക് പുൽമേടുകളും ചോലക്കാടുകളും നിറഞ്ഞ ഉയർന്ന പീഠഭൂമി; വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന വരയാടിനെ സംരക്ഷിക്കാനാണ് ഇത് നിലനിർത്തുന്നത്. രാജമല ടൂറിസം സോണിൽ സന്ദർശകരിൽ നിന്ന് ഏതാനും മീറ്റർ മാത്രം അകലെ അവ മേയുന്നതു കാണാം. ഏകദേശം പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മലഞ്ചെരിവുകളെ നീലയണിയിക്കുന്ന നീലക്കുറിഞ്ഞി കാണാൻ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഇടവും ഇതുതന്നെ.
തേക്കടിയും പെരിയാറും പെരിയാർ കടുവാ സങ്കേതം
ഏലമലകളിൽ ഒരു തടാക സഫാരി
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വന്യജീവി സങ്കേതം: 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സൃഷ്ടിച്ച തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പൊതിഞ്ഞ് 900 ച.കി.മീറ്ററിലേറെ വനം. തേക്കടിയിൽ നിന്നുള്ള ബോട്ട് യാത്രകളിൽ തീരത്ത് ആന, കാട്ടുപോത്ത്, മ്ലാവ്, നീർനായ എന്നിവയെ തിരയാം; വനം വകുപ്പിന്റെ ബാംബൂ റാഫ്റ്റിംഗും ഗൈഡിനൊപ്പമുള്ള നടത്തങ്ങളും കാടിന്റെ ഉള്ളിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും.
തേക്കടിയും പെരിയാറും തേക്കടിയിലെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തോട്ടങ്ങൾ
കുമളിയിൽ ഏലവും കുരുമുളകും കഥകളിയും
പെരിയാറിന്റെ കവാടത്തിലെ പട്ടണമായ കുമളിക്കു ചുറ്റുമുള്ള മലകളാണ് കേരളത്തിന്റെ ഏലനാടിന്റെ ഹൃദയം. ഏലം, കുരുമുളക്, ഗ്രാമ്പൂ, ജാതിക്ക, കറുവപ്പട്ട, വാനില, കാപ്പി എന്നിവ യഥാർത്ഥത്തിൽ വളരുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് ഗൈഡിനൊപ്പമുള്ള തോട്ടം നടത്തങ്ങൾ കാണിച്ചുതരും; പട്ടണത്തിലെ സായാഹ്നങ്ങൾ കഥകളിയും കളരിപ്പയറ്റും കൊണ്ടു നിറയും.
നിർദേശിക്കുന്ന യാത്രാപദ്ധതികൾ
മൂന്നു ദിവസം: മൂന്നാർ മാത്രം
- ദിവസം 1: കൊച്ചിയിൽനിന്ന് മല കയറ്റം, ചീയപ്പാറ, വാളറ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളിൽ നിർത്തി; ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് ടീ മ്യൂസിയവും ടൗണും.
- ദിവസം 2: തുറക്കുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഇരവികുളം; ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് തേയിലത്തോട്ട നടത്തവും ഫാക്ടറി ടൂറും.
- ദിവസം 3: അതിരാവിലെ മാട്ടുപ്പെട്ടി, കുണ്ടള, ടോപ് സ്റ്റേഷൻ; ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് മലയിറക്കം.
അഞ്ചു ദിവസം: മൂന്നാറും തേക്കടിയും
- ദിവസം 1–3: മുകളിലേതുപോലെ; മൂന്നാം രാത്രി മൂന്നാറിൽത്തന്നെ തങ്ങാം, അല്ലെങ്കിൽ കൊളുക്കുമല സൂര്യോദയത്തിനായി ചിന്നക്കനാലിലേക്കു മാറാം.
- ദിവസം 4: പൂപ്പാറ, നെടുങ്കണ്ടം വഴി തേക്കടിയിലേക്ക്, ഇടയ്ക്ക് രാമക്കൽമേട്ടിലേക്ക് വഴിമാറി; വൈകുന്നേരം സുഗന്ധവിളത്തോട്ടവും കഥകളിയും.
- ദിവസം 5: പെരിയാർ തടാകത്തിലെ ആദ്യ ബോട്ട്; പിന്നെ കൊച്ചിയിലേക്കോ കായലിലേക്കോ മധുരയിലേക്കോ.
ഏഴു ദിവസം: ജില്ല മുഴുവൻ
മൂന്നാറിൽനിന്ന് മറയൂരിനും ചിന്നാറിനും ഒരു ദിവസം, പെരിയാറിൽ ഒരു മുഴുവൻ ദിവസത്തെ ബാംബൂ റാഫ്റ്റിങ്, കൊച്ചിയിലേക്കുള്ള മടക്കവഴിയിൽ വാഗമണ്ണിൽ അവസാന രാത്രി — അല്ലെങ്കിൽ ഇടുക്കി ആർച്ച് ഡാമും കാൽവരി മൗണ്ടും ചുറ്റി മടങ്ങാം.
ഭക്ഷണവും പാനീയവും
ഇടുക്കിയിലെ മലനാടൻ പാചകം വയറുനിറയ്ക്കുന്ന തനി കേരളീയ ഭക്ഷണമാണ്: ചോറും മീൻകറിയോ പച്ചക്കറിക്കറികളോ, ബീഫ് ഫ്രൈയും പൊറോട്ടയും, മരച്ചീനിയും (കപ്പ) എരിവുള്ള മീൻകറിയും, അപ്പവും സ്റ്റ്യൂവും, പ്രാതലിന് പുട്ടും കടലക്കറിയും. തമിഴ്‌നാട് അതിർത്തിയോടടുത്ത് ദോശയും ഇഡ്ഡലിയും ഫിൽറ്റർ കാപ്പിയും അത്രതന്നെ എളുപ്പം കിട്ടും. സസ്യാഹാരികൾക്ക് എവിടെയും ബുദ്ധിമുട്ടില്ല.
ചായ കുടിക്കുക — ഇലയുടെ തനി രുചിയറിയാൻ കട്ടൻ ചോദിക്കുക — ഏലത്തിന്റെ മണമുള്ള കാപ്പിയും. കുപ്പിവെള്ളമോ ഫിൽറ്റർ ചെയ്ത വെള്ളമോ മാത്രം കുടിക്കുക. സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ശരിക്കും എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നുവെന്നു പഠിക്കാൻ രസകരമായ വഴിയാണ് മൂന്നാറിലെ നാട്ടിൻപുറ പാചക ക്ലാസ്.
എന്തെല്ലാം വാങ്ങാം
- തേയില: എസ്റ്റേറ്റ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളിൽനിന്നും മൂന്നാറിലെ ടീ മ്യൂസിയത്തിൽനിന്നും — ഓർത്തഡോക്സ്, CTC, ഗ്രീൻ, വൈറ്റ്.
- സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ: കുമളിയിൽനിന്ന് മുഴുവൻ ഏലക്ക, കുരുമുളക്, ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, ജാതിക്ക.
- ഹോംമെയ്ഡ് ചോക്ലേറ്റ്: മൂന്നാറിലും കുമളിയിലും എവിടെയും കിട്ടും; ഗുണം പലതരമായതിനാൽ ആദ്യം രുചിച്ചുനോക്കുക.
- മറയൂർ ശർക്കരയും മറയൂരിലെ ഔദ്യോഗിക ഔട്ട്‌ലെറ്റിൽനിന്ന് വനംവകുപ്പിന്റെ ചന്ദന ഉൽപന്നങ്ങളും.
- വന സഹകരണസംഘങ്ങളുടെ കടകളിൽനിന്ന് തേനും കാപ്പിയും സുഗന്ധതൈലങ്ങളും.
ചുറ്റിക്കാണാൻ
ജില്ല കാണാൻ ഏറ്റവും നല്ലത് ഡ്രൈവറോടുകൂടിയ വാടകക്കാറാണ്; കൊച്ചിയിൽനിന്നോ മധുരയിൽനിന്നോ യാത്ര മുഴുവനുമായി, അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നാറിലും കുമളിയിലും ദിവസക്കണക്കിന് ബുക്ക് ചെയ്യാം. കൊളുക്കുമല പോലുള്ള പരുക്കൻ വഴികൾക്കും ഓഫ്-റോഡ് വ്യൂപോയിന്റുകൾക്കും ജീപ്പാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബസുകൾ എല്ലാ പട്ടണങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കും; ചെലവു കുറവ്, വേഗവും കുറവ്. റൂട്ടുകൾക്കും സമയത്തിനും ഇടുക്കിയിൽ എങ്ങനെ എത്താം എന്ന പേജ് കാണുക.
ടിക്കറ്റുകൾ, പെർമിറ്റുകൾ, ബുക്കിങ്ങുകൾ
- ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം: സമയം നിശ്ചയിച്ചുള്ള പ്രവേശനം, എണ്ണത്തിനു പരിധി; തിരക്കുള്ള കാലത്ത് ഓൺലൈനായി ബുക്ക് ചെയ്യുക.
- പെരിയാറിലെ ബോട്ടുകളും ഇക്കോടൂറിസം പരിപാടികളും: സീറ്റുകൾ പരിമിതം; പറ്റുന്നിടത്തെല്ലാം ഔദ്യോഗിക ചാനലുകൾ വഴി മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്യുക.
- വനഭൂമിയിലെ ട്രെക്കുകൾ (മീശപ്പുലിമല, ചിന്നാർ, പെരിയാർ) വനംവകുപ്പിന്റെ ഗൈഡുകളോടും ബുക്കിങ്ങോടും കൂടി മാത്രമേ അനുവദിക്കൂ.
- അണക്കെട്ടുകൾ: ഇടുക്കി, ചെറുതോണി ഡാമുകളുടെ മുകൾഭാഗം വിജ്ഞാപനം ചെയ്യുന്ന തീയതികളിൽ മാത്രമേ തുറക്കൂ.
ഫീസുകൾ ഇടയ്ക്കിടെ മാറും; ഇന്ത്യക്കാർക്കും വിദേശികൾക്കും പലപ്പോഴും വ്യത്യസ്ത നിരക്കാണ്, ക്യാമറയ്ക്ക് അധിക ചാർജുമുണ്ടാകും. അന്നത്തെ നിലവിലുള്ള നിരക്കുകൾ നോക്കുക.
പണവും കണക്റ്റിവിറ്റിയും
മൂന്നാർ, കുമളി, അടിമാലി, കട്ടപ്പന, തൊടുപുഴ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ATM-കൾ എളുപ്പം കിട്ടും; ഇടയ്ക്കുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇല്ല. ഹോട്ടലുകളിലും വലിയ കടകളിലും കാർഡും UPI-യും വ്യാപകമായി സ്വീകരിക്കും; ചെറിയ കടകളിലും ജീപ്പുകൾക്കും പ്രവേശന കൗണ്ടറുകളിലും പലപ്പോഴും പണം തന്നെ വേണം. മൊബൈൽ കവറേജ് പട്ടണങ്ങളിൽ നല്ലതാണ്, തോട്ടങ്ങളിലും കാട്ടിലും ഇടയ്ക്കു മുറിയും — പുറപ്പെടുംമുമ്പ് ഓഫ്‌ലൈൻ മാപ്പുകൾ ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യുക.
ആരോഗ്യവും സുരക്ഷയും
- റോഡുകൾ: വളവുകൾ നിറഞ്ഞവ, ഇടുങ്ങിയവ, ബസുകളുമായി പങ്കിടേണ്ടവ. ഇരുട്ടിയശേഷവും കനത്ത മഴയത്തും വണ്ടിയോടിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക; ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ യാത്രയിലെ ഛർദ്ദിക്കുള്ള ഗുളിക കരുതുക.
- കാട്ടാനകൾ മൂന്നാർ, ചിന്നക്കനാൽ, മറയൂർ, തേക്കടി പരിസരങ്ങളിലെ റോഡുകളിൽ ഇറങ്ങാറുണ്ട്. അകലം പാലിക്കുക, കാറിൽനിന്ന് ഒരിക്കലും ഇറങ്ങരുത്, ഫ്ലാഷ് ഉപയോഗിക്കരുത്.
- അട്ടകൾ ജൂൺ മുതൽ നവംബർ വരെ നനഞ്ഞ കാട്ടിലും പുല്ലിലും ധാരാളമുണ്ടാകും. നീളമുള്ള സോക്സ് ധരിക്കുക, ഉപ്പ് കരുതുക.
- ഉയരവും തണുപ്പും: ഉയരം കാരണമുള്ള അസ്വസ്ഥത വരാൻ മാത്രം ഉയരം മൂന്നാറിനില്ല; പക്ഷേ രാത്രികൾ തണുപ്പുള്ളതും വെയിൽ കടുത്തതുമാണ്.
- വ്യൂപോയിന്റുകൾ: പല പാറമുനമ്പുകൾക്കും വേലിയില്ല. ഫോട്ടോയ്ക്കായി പാറകളിലേക്ക് ഇറങ്ങിക്കയറരുത്.
- പ്ലാസ്റ്റിക്: സംരക്ഷിത മേഖലകളിലും മലനാടിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും ഒറ്റത്തവണ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിന് നിയന്ത്രണമുണ്ട്. വീണ്ടും നിറയ്ക്കാവുന്ന കുപ്പി കരുതുക, മാലിന്യം തിരികെ കൊണ്ടുപോകുക.
എന്തെല്ലാം കരുതണം
- വർഷത്തിൽ ഏതു സമയത്തും ചൂടുതരുന്ന ഒരു വസ്ത്രവും കനം കുറഞ്ഞ മഴക്കോട്ടും; ഡിസംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ നല്ലൊരു ജാക്കറ്റ് തന്നെ.
- നല്ല ഗ്രിപ്പുള്ള നടത്തഷൂസ് — വഴികൾ കുത്തനെയുള്ളതും പലപ്പോഴും നനഞ്ഞതുമാണ്.
- തൊപ്പി, സൺസ്ക്രീൻ, പ്രാണികളെ അകറ്റുന്ന ലേപനം.
- പെരിയാറിനും ഇരവികുളത്തിനുമായി ബൈനോക്കുലർ.
- ചെറിയൊരു ടോർച്ച്, പവർ ബാങ്ക്, ചില്ലറ നോട്ടുകളായി കുറച്ചു പണം.
- ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും പള്ളികൾക്കും ഗ്രാമങ്ങൾക്കും യോജിച്ച മാന്യമായ വസ്ത്രം.
